శ్రీ మహాభారతంలో అచంచలమైన పితృభక్తికి, ధర్మాచరణకు నిలువెత్తు రూపం భీష్మ పితామహుడు. ఆయన స్మరణార్థం మనం జరుపుకునే పర్వదినమే ‘భీష్మాష్టమి’. మాఘ మాసంలో వచ్చే ఈ విశిష్ట రోజుకు పురాణాల్లో ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.
మాహాభారత కాలంలో మాఘ శుద్ధ సప్తమినాడు అనగా రధసప్తమి లేక సూర్య సప్తమి సూర్యుని రధం ఉత్తరం వైపు తిరిగే రోజు ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలంగా సూర్యుని అయన గతి మారేదని తెలుస్తుంది. మర్నాడే మాఘ శుద్ధ అష్టమి దీనినే భీష్మాష్టమి అని అంటారు. భీష్ముడు అంపశయ్య మీద ప్రాణ త్యాగం చేసిన రోజు.
భీష్మాష్టమి కోసం బ్రహ్మశ్రీ చాగంటి కోటేశ్వర రావు గారు ఇలా చెప్పారు..” ప్రతి సంవత్సరం రథ సప్తమి అనంతరం భీష్మ అష్టమి అనుసరించవలసి ఉంటుంది. ప్రతి ఒక్కరు మూడు దోసిళ్ళ అర్ఘ్యం భీష్మ ప్రీతికి ఇవ్వవలసి వుంటుంది. భీష్ముడు ఆజన్మాంతం నైష్టిక బ్రహ్మచారిగా జీవించి కడపట మహావిష్ణు సన్నిధిలో అతనిని కన్నుల పండువుగా కాంక్షించుచు ముక్తిని పొందిన గొప్ప జీవి. ఈ ప్రక్రియను అందరు భీష్మ తర్పణం అని అందురు. ఇక్కడ అందరికి ఒక సంశయం వచ్చును. తర్పణాదులు తండ్రి లేని వారికి మనకు ఎందుకు? అని. కానీ ధర్మ శాస్త్రం చెప్పింది భీష్మ తర్పణం, యమ తర్పణం తండ్రి బతికి వున్నవాళ్ళు కూడా చేయవలసిందే. అది ప్రతి ఒక్కరి కర్తవ్యం. రథ సప్తమి నాడు స్నానం ఆచరించడం వల్ల మనకు ఏడేడు జన్మలలో చేసిన పాపములు త్యజింపబడుతుంది. ఆ శుద్ధమైన ఆత్మతో మనము భీష్మ పితామహునికి అర్ఘ్యం ఇవ్వవలసి వుంటుంది.”
భీష్మాష్టమి విశిష్టత
హిందూ క్యాలెండర్ ప్రకారం మాఘ మాసంలోని శుక్ల పక్ష అష్టమి తిథిని ‘భీష్మాష్టమి’గా జరుపుకుంటారు. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో అంపశయ్యపై ఉన్న భీష్ముడు, ఉత్తరాయణం పుణ్యకాలం ప్రవేశించిన తర్వాతే తన ప్రాణాలను విడిచారు. ఆయన పరమపదించిన ఈ రోజున భీష్ముడికి తర్పణాలు ఇవ్వడం వల్ల సంతాన ప్రాప్తి కలుగుతుందని, పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల నమ్మకం. ముఖ్యంగా వివాహం కాని వారు, సంతానం లేని వారు ఈ రోజున భీష్ముడిని స్మరిస్తే విశేష ఫలితాలు ఉంటాయని గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి.
భీష్ముడి జన్మ రహస్యం
భీష్ముడి పూర్వనామం ‘దేవవ్రతుడు’. ఆయన జన్మ వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన కథ ఉంది:
- అష్టవసువుల శాపం: పూర్వజన్మలో భీష్ముడు ‘ప్రభాసుడు’ అనే వసువు. వశిష్ట మహర్షికి చెందిన నందిని అనే కామధేనువును అపహరించినందుకు గాను, అష్టవసువులు భూలోకంలో మానవులుగా జన్మించాలని వశిష్ఠుడు శపిస్తాడు.
- గంగా శంతనుల పుత్రుడు: అష్టవసువుల అభ్యర్థన మేరకు గంగాదేవి వారికి తల్లిగా అవతరిస్తుంది. చంద్రవంశపు రాజైన శంతనుడిని వివాహం చేసుకున్న గంగాదేవి, పుట్టిన ఏడుగురు బిడ్డలను నదిలో కలిపేస్తుంది (వారికి శాప విముక్తి కలిగిస్తుంది).
- దేవవ్రతుడి జననం: ఎనిమిదవ సంతానంగా జన్మించిన దేవవ్రతుడిని శంతనుడు ఆపుతాడు. ఆయనే భీష్ముడు. తండ్రి సుఖం కోసం రాజ్యభోగాలను త్యజించి, ఆజన్మ బ్రహ్మచారిగా ఉంటానని చేసిన ‘భీషణ’ ప్రతిజ్ఞ వల్లే ఆయనకు ‘భీష్ముడు’ అనే పేరు వచ్చింది. దీనికి మెచ్చిన తండ్రి శంతనుడు ఆయనకు ‘స్వచ్ఛంద మరణం’ (తాను కోరుకున్నప్పుడే మరణం సంభవించడం) అనే వరాన్ని ఇచ్చారు.
భీష్మాష్టమి ఎలా జరుపుకోవాలి?
భీష్మాష్టమి రోజున ఆచరించాల్సిన ముఖ్యమైన విధివిధానాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:
- భీష్మ తర్పణం: ఈ రోజున నదుల్లో లేదా చెరువుల్లో స్నానం ఆచరించి భీష్ముడికి జల తర్పణం వదలాలి. “భీష్మః శాంతనవో వీరః జ్యోతిర్మయః పితామహః” అనే మంత్రాన్ని స్మరిస్తూ అంజలి ఘటించాలి. తండ్రి ఉన్నవారు, లేనివారు ఎవరైనా భీష్ముడికి తర్పణం ఇవ్వవచ్చు.
- అర్ఘ్యం సమర్పించడం: రాగి పాత్రలో నీరు, నువ్వులు, కుశ (దర్భ), అక్షతలు కలిపి భీష్ముడికి అర్ఘ్యం ఇవ్వడం వల్ల పితృదేవతల ఆశీస్సులు లభిస్తాయి.
- విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం: భీష్ముడు అంపశయ్యపై ఉండి శ్రీకృష్ణుని స్తుతిస్తూ చెప్పినదే ‘విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం’. కాబట్టి ఈ రోజున విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదం.
- దానధర్మాలు: పేదలకు అన్నదానం చేయడం లేదా బ్రాహ్మణులకు స్వయంపాకం ఇవ్వడం విశేష ఫలితాన్నిస్తుంది.
భీష్మాష్టమి కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు, అది క్రమశిక్షణకు, పితృభక్తికి మరియు నిబద్ధతకు నిదర్శనం. భీష్ముడి ఆదర్శాలను స్మరిస్తూ ఈ రోజున ఆధ్యాత్మిక చింతనతో గడపడం వల్ల మానసిక ప్రశాంతత, వంశాభివృద్ధి కలుగుతాయి.